Proces Eligiusza Niewiadomskiego - trybuna sądowa

Warszawa. Grudzień 1922 roku. Zgromadzenie Narodowe wybiera pierwszego prezydenta niepodległej Polski, którym zostaje Gabriel Narutowicz. Jego wybór wywołuje gwałtowny sprzeciw części prawicy, która podkreśla, że wyboru dokonała „mniejszość niepolska”. Rozpoczyna się brutalna kampania polityczna i prasowa. 

11 grudnia, w dniu zaprzysiężenia prezydenta, na ulicach Warszawy dochodzi do starć i demonstracji. Przeciwnicy próbują zablokować drogi prowadzące do Sejmu. W Alejach Ujazdowskich powstają barykady. Zebrany tłum krzyczy – powtarzając hasła z gazet – „Nie chcemy takiego prezydenta!”  

16 grudnia 1922 r. w warszawskiej Zachęcie padają trzy strzały, w wyniku których Gabriel Narutowicz traci życie. Zabójcą okazuje się Eligiusz Niewiadomski – 53-letni malarz i krytyk sztuki, przekonany, że w imię „ratowania ojczyzny” ma prawo zabić. 

„Wiedziałem, że to zbrodnia. Ale wiedziałem też, że to obowiązek” – zeznał przed sądem Niewiadomski, podkreślając, że gdyby Narutowicz przeszedł „większością polską” do zamachu by nie doszło. 

Spektakl w reżyserii Bartosza Szydłowskiego jest teatralną rekonstrukcją procesu zabójcy prezydenta Narutowicza. Nie tylko tego sądowego, który zakończył się śmiercią zamachowca w Cytadeli Warszawskiej, ale także procesu idei, języka i emocji, które uczyniły z artysty mordercę. 

- Proces Niewiadomskiego odbywał się jednocześnie na sali sądowej i na łamach gazet. Dziś powiedzielibyśmy, że był wydarzeniem medialnym. – mówi Bartosz Szydłowski. – Podczas spektaklu przyglądamy się nie tylko zbrodni do jakiej doszło ponad sto lat temu, ale również temu, w jaki sposób media kształtują zbiorowe emocje. Jak budują bohaterów i antybohaterów oraz gdzie przebiega granica między relacjonowaniem rzeczywistości a jej kreowaniem. 

Spektakl będzie realizowany równocześnie zarówno na Małej, jak i Dużej Scenie. Widzowie Małej Sceny będą świadkami rekonstrukcji teatralnej procesu, a publiczność zgromadzona na Dużej Scenie będzie śledzić transmisję procesu na żywo. W finale wszyscy aktorzy i widzowie spotkają się na Dużej Scenie.

Scenariusz spektaklu powstał na podstawie dokumentu sądowego „Proces Eligjusza Niewiadomskiego. O zamach na życie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Gabryela Narutowicza w dniu 16 grudnia 1922 r. Odbyty w Sądzie Okręgowym w Warszawie dnia 30 grudnia 1922 roku” w opracowaniu Stanisława Kijeńskiego z 1923 r. 

debata 11 listopada

Jak faszyzm nadchodzi? Jak bronić demokracji i swobód obywatelskich w czasach autorytarnej fali?

Jak język wykluczenia staje się przyzwoleniem na przemoc, a obietnica obrony narodu – uzasadnieniem autorytaryzmu? Punktem wyjścia debaty przed spektaklem „Proces Eligiusza Niewiadomskiego” w reżyserii Bartosza Szydłowskiego w Teatrze Powszechnym będzie zabójstwo Gabriela Narutowicza i atmosfera politycznej nienawiści, która je poprzedziła. 

W kontekście Święta Niepodległości i Marszu Niepodległości porozmawiamy o współczesnym prawicowym ekstremizmie i populizmie, ksenofobii oraz wykorzystywaniu nastrojów antyimigranckich do mobilizacji politycznej. Zastanowimy się, co dzisiejsze procesy radykalizacji i kryzys demokracji łączy z doświadczeniami lat trzydziestych XX wieku – rozwojem faszyzmu, nazizmu i rządów autorytarnych – a gdzie historyczne analogie przestają wystarczać. Zapytamy również o odpowiedzialność polityków, mediów i instytucji kultury za przeciwdziałanie normalizacji przemocy oraz o możliwość budowania wspólnoty politycznej, która nie potrzebuje wroga.

Prowadzenie: Paulina Januszewska 
Goście: Andrzej Leder, Adam Leszczyński, Przemysław Witkowski

Debata rozpocznie się o godz. 18:00. Wstęp z biletami na pokaz premierowy.

teatralne bhp

W spektaklu wykorzystywany jest efekt stroboskopowy (światło pulsujące z dużą częstotliwością). Osoby wrażliwe na ten rodzaj oświetlenia prosimy o zachowanie szczególnej ostrożności.